Bakteriyofaj, bakterileri enfekte eden bir virüstür. Terim genelde kısaltılmış hali olan faj olarak kullanılır.
Mimar; yeri kendi yaşam deneyimiyle enfekte eden, yerin tözüyle birleşerek, yeni bir yaşam deneyimini; orda olmayanı ortaya koyan, sonrasında bu deneyimi kendine katan bir fajdır.
Mimarlık; yerin özne, işlevin eylem, biçimin ise zarf olduğu bir cümledir, yapı ile yazılır, yaşattığı deneyimle okunur, anlamı ise orda oluşunuzdur.
Binnur Arslan, Mustafa Yıldırım, Hamit M. Karcıoğlu, Okan Türk
Mimarlık ölçeğini insandan alır, ancak günümüzde insan ölçeğinden çıkan kentler, ölçeksiz projeleri saklayan bir hurdalık haline gelmiştir. Selçuk hem antik hem de cumhuriyet dönemi izlerini taşıyan sokakları ve meydanlarıyla halen insan ölçekliliğini koruyan bir kenttir. Proje alanı, yaya olarak yaşayan bu kentin merkezine 10 dakikalık yürüme mesafesindeki eski hal alanıdır. Proje alanın doğusunda spor alanları, tören alanı -stadyum, belediye restoranı gibi işlevleri barındıran kentsel donatı aksı, çevredeki eğitim yapıları arasından kent merkezine doğru uzanmaktadır. Ancak bu donatılar duvarlarla – çitlerle çevrilmiş ve geçirgen olmayan, toplanmaya veya odaklaşmaya imkan verecek alanlardan yoksun bir şekilde kaldırım kenarında kalmıştır. Proje alanına kentsel donatılardan (5028. Sokaktan) yaklaştığımızda mevcut yapının, hapishane duvarı tavrı, bize tasarımın geçirgenlik – süreklilik bağlamında biçimlenmesi ve bu geçirgenliğin-sürekliliğin hem öneri yapıya hem de çevredeki donatılara gerekli biraya gelme – bir arada bulunma boşluklarıyla esnekleştirilmesi gerektiğini düşündürmüştür.
Yapı kütlesi hem kentsel geçirgenliği sağlayan, hem de farklı kullanım profilleri olan işlevleri ayıran akslar çeperinde yerleştirilmiştir. Doğu-batı yönünde kopuk olan 2058. Sokak ve 5002.Sokağı birbirine ve en yoğun yaklaşımın olduğu Kubilay Caddesini kentsel donatı aksına bağlayan bir yaya aksı oluşturulmuştur. Bu aksla batı ucunda korunan ağaçların arasında kafeterya ile desteklenen bir alanı, doğu ucunda ise kentsel donatıları karşılayan, gösteri merkezi ve yeme-içme mekanlarını besleyen, çeşitli aktivitelerin yapılabileceği bir alanı birleştirerek, kütle tarafından sarılan değil, kütleyi saran-delip geçen bir “ters meydan” oluşturulmuştur. Kuzey-güney yönünde ise düşeyde katmanlaşarak hem kentsel geçirgenliği hem de mekanlar arasında açık ve kapalı sirkülasyonu sağlayan, giriş-fuaye-kültür sokağı-etkinlik terası-açık sinema-yeme içme gibi işlevleri taşıyan ana omurga oluşturmuştur. Bu akslara çevresel, mekânsal ve işlevsel özellikleri gözetilerek, kuzey-doğuda gösteri merkezi ve idari mekanlar, kuzey-batıda atölyeler, güneyde ise yeme içme mekanları yerleştirilmiştir. Sinema solanları ise kültür sokağıyla ve ana fuayeyle ilişkili olarak bodrum kata yerleştirilmiştir.
Zemin katta ve 1. Katta açık-kapalı ana omurga çevresinde yerleşen mekanlar, “ters meydan” fikrinden “ters arkad”ı doğurmuş, kütleler ve omurga modernleşerek bantlaşan bu arkad içine alınmış, kütleşel bütünlük sağlanırken, cephede ve çatıda ihtiyaç duyulan sağırlıklar ve güneş kontrolü sağlanmıştır. Bu bantlar aynı zamanda gösteri salonu sahnesine atıfla eşyönlü olarak güney-kuzey yönünde ise proskenyonlar olarak düşünülmüş ve iç-içe geçen sahnelerde yaşam tanımlanmıştır. Bu “ters arkad”ın altında zemin katta iki yönde girişleri ve fuayeleri birbirine bağlayan omurga, sergi salonu-kültür sokağı olarak işlevlendirilmiştir. 1.katta ise kuzey ucundan bir açık amfiyle yükselip, çeşitli etkinliklerin yapılacağı etkinlik terasına dönüşmekte, yeme içme mekanlarnı üst kottan sisteme bağlamakta, meydana inen açık amfisinde ise korunaklı bir açık hava sineması oluşturmaktadır.
Trafik akışını ve yaya sirkülasyonu bozmamak için, otopark ve sahne servis giriş-çıkışları 5014. Sokaktan alınmıştır. Otoparktan kontrollü olarak gösteri salonu alt fuayesine, serbest olarak da güney yönündeki açık amfi altından meydana giriş –çıkış alınmaktadır.
Yapının güney cephesinde yatay, doğu ve batı cephelerinde ise düşey elemanlarla güneş kontrolü ve verimliliği sağlanmıştır. Restoran-atölye-fuaye gibi alanlarda cephe sistemleri devam ettirilerek tepe ışıklıklarıyla pasif aydınlatma ve kontrolü sağlanmıştır. Cephe elemanlarının bir kısmı bantlar gibi farklı kültleri bağlamış, açık alanlarda güneş kontrolüne katılmıştır. Meydanda ise mevcut-eklenecek ağaçlar ve yapı kütlesi kullanılarak güneş kontrolü sağlanmıştır.
Kentsel ölçeği bozmamak için teknik alanlar, otopark ve ışık ihtiyacı bulunmayan mekanlar bodrum kata yerleştirilerek yapı 10 metreden alçak tutulmuştur. Yapı malzemesi olarak kentin tarihi niteliği de düşünülerek, yaşlandığını gösteren ancak mevcut tarihi dokuyla farklı olduğunu hatırlatan brüt beton, korten çelik ve ahşap malzemeler, kullanılmıştır.
Büyükşehir Belediye Hizmet Binası Proje alanını kent çekirdeğinden uzakta, ancak kentsel gelişim alanının mevcut kente dokunduğu konumdadır. Bu konum proje alanının ve yapının; kent ve kentliyle ilişkisini, kamusal yapı- kent meydanı-kent örüntüsünün alışılagelmiş merkezcil yapısı dışında, gelişim alanı ve mevcut kent dokusu arasında bir köprü olarak kurgulanması gerektiğini bizlere düşündürmüştür. İşlevi kentin yönetilmesi ve geliştirilmesi olan bir yapının özünde bu kurguyu istemesi, kararımızı onaylamıştır. Bu köprü kurgusu,iki farklı doku arasında bağlantıyı sağlamanın ötesinde, mevcut ve gelişim alanı kentsel dokusunu bir arada tutan bir bağ, ikisine ait uzuvların tutunması, basitçe, çakışması şeklindedir.
Bu kurguda, mevcut ve gelişim alanı kent dokusunun bir biriyle çakıştırılmış ve birbirine geçmiş, tektonik plakaların bir birini iterek yükselmesi gibi yapı yükselmiştir. Yükselirken bıraktığı alanlarda mevcut ve gelişim alanı kentsel dokusuna bakan meydanlar oluşmuştur. Yükselirken oluşturduğu yamaçlar birleşerek ikisinin ötesinde bir ortak üst meydan tanımlamıştır. Bu yükselme ile alanın kuzeyinde ve doğusunda yapılması düşünülen konut bloklarıyla uyum sağlanmış ve de zemin katta açık alan kullanımını artırmaya olanak tanınmıştır.
Üst meydana çıkan yamaçlar açık amfiler olarak işlevlendirilirken, üst meydan ise restoran ve kafeterya ile desteklenen açık- yarı açık ve kapalı sosyalleşme mekanları ve seyir terasları olarak değerlendirilmiştir.
Yapıya yaya yaklaşımı, toplu taşıma güzergahı da düşünülerek kuzeybatı meydanından, araçla yaklaşım ise yaya aksını kesmeden doğudaki servis yolundan mevcut kent meydanına alınmakta ve tek bir mekanda, ana giriş holünde birleşmektedir. İki yönden gelen bu yaklaşım ana yaya aksını oluşturmaktadır. Otoparktan gelen ziyaretçiler de doğrudan ana giriş holüne alınmakta. Üç farklı yönden gelen ziyaretçi girişi bu şekilde merkezi tek bir mekana alınmakta ve kontrollü bir şekilde her iki yöndeki mekanlara ve dikey sirkülasyon çekirdeklerine yönlendirilmektedir.
Protokol, meclis, personel ve başkan girişi ise mevcut kent meydanından alınmakta meclis fuayesi ve sergi alanıyla bütünleşmektedir. Otopark alanında da protokol ve kontrollü genel giriş olarak iki farklı kontrol alanı tasarlanmıştır.
Belediye meclisi, sosyal tesislere ait konferans salonu ve çok amaçlı salon ayrı giriş ve yoğun zemin kullanım ihtiyaçları doğrultusunda, yükselen yamaçların altına planda meydanları tutacak ve tanımlayacak biçimde yerleşirken, düşeyde ise açık amfilerin kesitleriyle bütünleşmektedir.
Belediye meclisine ait mekânlar salon fuayesiyle birleşen 2 farklı cepheden ve üst meydandan zemine inen bir iç avludan ışık ve hava alan 2 kat yüksekliğindeki meclis holünün çevresinde zemin ve asmakata yerleştirilmiştir. Meclis salonunda basamaksız bir biçimde yüzde 12,5 eğimle başkan merkezli bir yerleşimden oluşmaktadır. Oturma düzeninde her koltuk doğrudan erişime sahiptir. Ziyaretçiler, basın ve özel misafirlerin izleme yerleri kendine ikincil bir fuayesi olacak şekilde balkon katında tasarlanmıştır. Başkan kürsüsünün kanatlarına servis odası ve başkan için dinlenme odası eklenmiştir.
Sosyal tesisler ana yaya aksına paralel bir biçimde kuzeybatı meydanını tanımlarken, bu aksa dik aldığı giriş ve konferans-çok amaçlı salon ortak fuayesiyle çift yönlü olarak proje alanının güneyinde kalan park alanıyla bağlantıyı sağlamaktadır. Kente ve yeşile açılan bu penceresi ve düzenlenecek etkinlikleri ile kenti davet ve konuk edecektir. Yine bu yeşile açılan penceresinde sosyal tesislerin gece-gündüz kullanımlı kafesi yerleştirilmiştir. Sosyal Tesisler ile Ana Hizmet Binası gerektiğinde kapatılabilecek şekilde bir sergi holüyle birbirine sıcak geçişle bağlanmış ve böylelikle her iki bölüme de kullanım esnekliği kazandırılmıştır.
Ana yaya aksı üzerinde yer alan ana giriş holüyle kuzeybatı ve güneydoğu meydanlarından ve otoparktan ziyaretçi alan giriş mekânı 2 kat yüksekliğinde, üç cepheden ve üst meydandan inen iç avludan hava ve ışık alacak biçimde hizmet hölü çevresinde zemin ve asmakata yerleştirilmiştir. Ayrıca sergi hölüyle, sosyal tesislere ve ana giriş holüyle de meclis holüne bağlanmıştır. Programda yer alan karşılama servisi, beyaz masa, engelli koordinasyon merkezi, vezneler gibi doğrudan hizmet birimleri zemin katta değişebilecek ihtiyaçları da karşılayabilecek şekilde yüzer biçimde dağıtılmıştır. Kütüphane ve mescit ise asmakata yerleştirilmiştir.
İdari birimlerin yer aldığı blok, meydanların kentsel gelişim alanı ve mevcut kentten gelen yönelmelerinden ötürü bu yönlere bakmaktadır. Ayrıca bu yönelme yönelme pasif aydınlatma ve iklimlendirme için de uygundur. Böylece yüksek bir noktada konumlanan ve işlevi kenti yönetmek ve geliştirmek olan bu birimlerin her iki yönde de karşılıklı olarak farkındalığını artırma, projeyi her iki kesimde de görsel algıya dâhil etmekte, bir anlamda yakınlaştırmaktadır.
İdari blok projenin ana fikri olan gelecek ve mevcut olgularının ilişkisi çerçevesinde birbirine geçen iki kütle olarak biçimlenmiş aralarında kalan galeri boşluğu ana yatay sirkülasyon alanına dönüşmüştür. Bu sirkülasyon ana giriş holü ve aksı izdüşümüyle çakışarak etrafında genel toplantı ve sosyalleşme mekanlarını oluşturan merkezi düşey sirkülasyonu ve köprü olarak iki kanadı birleştiren kat hollerini oluşturmuştur. Bu çakışmada ortaya çıkan 2 kat yüksekliğinde ve 2 katta bir yer değiştiren kat bahçeleriyle blok çatı ışıklığının yanında, merkezden de ayrıca ışık ve hava almaktadır. Bu sirkülasyon 6 kat boyunca her katta yön değiştirerek düşeyde iki katlık boşluklar oluşturarak sürekliliği sağlar. Son üç katta ise düşey sirkülasyon aynı prensipte yükselirken çatı ışıklığının verimini artırmak için kütle dışa doğru tam kat olarak genişletilip yatay sirkülasyon içe alınmış ve kat hölüne ikinci bir köprü eklenerek iç avlular elde edilmiştir. Bu katlarda artan galeri boşluğu genişliği ve çatı ışıklığına olan yakınlık galeri boşluğuna bakan mekânlar yaratmaya imkân vermiştir. Programda yer alan başkanlık mekânları katlara ve dış çevreye hâkim köşelere yerleştirilmiştir. Plan bazında mekân dağılımında tek bir dil kullanımıyla, mekân algısı tanıdıklaştırılmıştır. Cephede katların tasarımındaki değişiklikler kütlesel hareketi bütünler biçimde vurgulanmıştır. Güneş kontrolü için güney cephede yatay, doğu ve batı cephelerde ise düşey ağırlıklı olarak kütlesel ve sirkülatif hareketi vurgulayan elemanlar kullanılmıştır.
Projenin esası olan gelecek ve mevcut olgularının birlerine geçişi, itişi, çekişi, delişi projenin sirkülasyonunda, yapı kütlesinde, cephesinde, planlarında, kesitinde, peyzajında ve malzeme seçiminde tasarımı biçimlendirmiştir.
Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Hizmet Binası Mimari Proje Yarışması kapsamında proje alanının Balıkesir mevcut kent dokusu ve gelişme alanı ilişkisinin kurulması ve geleceğe yönelik geliştirilecek stratejilere ait eylemlerin, yöntem ve materyallerinin belirlendiği bir ‘Peyzaj Projesi’ oluşturulmuştur.
İdarece paylaşılan bilgilere göre Balıkesir, özellikle şehrin çekirdeğindeki plansız yapılaşma sonucunda yeşil alandan, parklardan yoksun bir şehirdir. Balıkesir 1986 yılı onaylı Nazım İmar Planında görüldüğü üzere mevcut kent merkezinde görülen yeşil alanlar oldukça az, gelişme alanında önerilen yeşil alanlar ise henüz uygulamada yerini bulmamıştır. Şehirdeki başlıca dinlenme alanları içinde yüzme havuzu, stadyum ve fuar alanının yer aldığı 6 Eylül Parkı ve yakın zamanda kullanıma geçen Atatürk heykelinin karsısında yer alan ufak çaplı bir park olan 75. Yıl parkıdır.
Ayrıca yine sağlanan verilerde kent sakinlerinin yeşil alan ve dinlenme alanları yetersiz bulduklarını göstermektedir. Proje alanın bulunduğu kentsel gelişme alanında ki kentsel planlama incelendiğinde, planlamada bu ihtiyaca yönelik bir yaklaşım olduğu görülmüş ve proje alanının çevresinde tasarlanan yeşil alanları birleştirici ve süreklilik sağlayıcı bir rolü olması gerektiği düşünülmüştür. Proje alanı kuzey-batı ve güney-doğu yönündeki yeşil alanı içe alan “kentsel gelişim alanı” ve “mevcut” kent meydanı olarak, iki meydan çevresinde tanımlanmıştır. Bu meydanlar zeminde yapıyı delen ana yaya aksıyla ve de açık amfiler oluşturarak yükselen üst meydanla birleştirilmiştir. Ayrıca güneyde kalan yeşil alanla bağlantıyı sağlayan akslar eklenerek bütünlük sağlanmıştır.
Projenin ana kurgusunu oluşturan “kentsel gelişim ” ve “mevcut” kavramlarını taşıyan meydanlar, bu kavramların akışkanlığı ve bir anı değil süreci yansıttığı düşünülerek: tanımlı-kapalı bir alan olarak değil, bir çizgi üzerindeki kesit olarak tasarlanmıştır. Bu alanlarda hayatın akışını vurgulayan çizgiler arasında anları-olayları simgeleyen yeşil ve su ögeleri kullanılmış, hatırlamalar-hayal etmeler olarak onları çevreleyen oturma elemanları eklenmiştir. Ana yaya aksı ise bu iki meydanı keserek bağlarken bir yandan da çevredeki yeşil alanları bağlayan bir aksa dönüşmüştür. Bunu vurgulamak için planda yeşil kesikler ve düşeyde algı içinde kenarına yüksek bitkilerden bir bant eklenmiştir. İki meydan paralel olarak yükselen yeşil açık amfiler ile, meydanlara düşeyde kesit verirken. Yine bu amfiler restoran ve kafetarya kullanımının olduğu üst meydanda birleştirilmiş, yeşil yapıyla bütünleştirilmiştir.
Araç ve otopark girişleri meydanları ve yaya akslarını kesmeyecek biçimde doğudaki servis yolundan alınmış, açık otopark alanı minimumda tutularak yeşil içinde eritilmiştir.
Alanında tasarım ve sirklulasyon çizgileri bitkiler ile vurgulanmıştır. Alandaki yaya sirkülasyonunu sağlayacak nitelikte yaya yollarının ve ana meydanın dışındaki tüm alanlar yumuşak peyzaj alanı olarak değerlendirilmiş, mevcut ağaçlar ile sağlanan gölgelik alanları kent halkının rekreatif ihtiyaçlarına cevap verebilecek bitkisel zeminler halinde kurgulanmıştır.
Alanda ibreli ve geniş yapraklı olmak üzere birçok türde bitki mevcuttur. Balıkesir ilinde doğal olarak yaygın biçimde yetişen kara-kızıl çam, kestane, gürgen, çınar, ıhlamur ve kızılağaç gibi türler kullanılarak mevcut bitkisel durumla bir bütünlük oluşturulmuştur. Önemli noktalar ve girişlerde Balıkesir ili için yöresel bir simge olan zeytin (Olea europaea) ağaçları kullanılmıştır. Otoparkta yapılan bitkisel düzenleme ile araçların güneş ışığından korunmasını sağlanmıştır. Açık amfiler ve üst meydan Balıkesir kentlisine keyifle zaman geçirebilecekleri ve kenti-kendilerini izleyebilecekleri bir seyir terası olarak hizmet edecektir. Bu kentsel seyir terasları ve projeye dahil sosyal tesisler belediye çalışanlarının ve kentlinin kullanımıyla belediyeyi bir hizmet yapısının ötesine taşıyacaktır.
Proje bir içavluyu çevreleyen üç benzer bloktan oluşmaktadır, bu blokların herbiri esasen bir alçak blok ve bir kulenin birleşimidir. Bu kompoziyon ile tüm konutlarda yatayda ve düşeyde ışık, manzara gibi konfor unsurları en üstdüzeyde tutulmuştur. Katlar modüler olarak planlanmış, yapıların dış görünümü veya imar durumları değişmeden her katta farklı konut tipleri yerleştirebilme esnekliği mal sahibine sunulmuştur. Konutlar bir cephede ortak yaşamı barındıran iç avluyla ilişki kurarken diğer cephede yerin sağladığı avantajı kullaranarak önleri kapanmayacak biçimde çeşitli yönlerdeki manzaralara bakmaktadır. Arazideki eğimi değerlendirmek için toprak altında kalan kısımlar otopark ve teknik hacim olarak, açığa çıktıpı alanlar ise sosyal tesis olarak değerlendirilmiş, doğru değerlendirme ile ihtiyaç dışı bodrum katlar engellenmiştir.
Projede Türk Evi okumalarından yola çıkılmış, mahrem ve yaşam alanlarının kompoziyosnu bu çerçevede irdelenmiştir. Proje alanı çevresinde yeralan konutlarla uyum sağlaması açısından yığma olarak projelendirilmiştir. Cephe dilininde çevreyle uyumu kaybetmeyecek seviyede sadelik hedeflenmiştir.
